11 Dec 2008
Geschreven door: Matthew Niederberger - TUI Nederland in: methoden en technieken, optimalisatie tips, usability, verbeteren
Zaterdagmiddag… ik zit lekker thuis na een flink avondje Sinterklaas te hebben gevierd. Morgen zou ik eigenlijk moeten rugbyen, maar door mijn gekneusde ribben van een vorige wedstrijd zie ik er dit keer even van af. Wat ga je dan doen als internet geek? Ik ga een blog artikel schrijven over het optimaliseren van online formulieren zodat iedereen in de toekomst het gemakkelijker gaat vinden om ze niet alleen te gebruiken, maar ook te begrijpen. Vandaag wil ik het dan eigenlijk hebben over het onderdeel ‘begrijpen’.
In mijn eerdere artikelen, waarvan er één verscheen op webanalisten.nl, schreef ik over twee belangrijke elementen bij het opzetten van een formulier en het scheppen van de jusite verwachtingen bij een bezoeker of te wel klant in spé. Het betrof hier een informatie- en tijdsduur-verwachting die van belang waren voorafgaand aan een formulier. Nu wil ik graag op het formulier zelf in gaan.
Het ‘Question Protocol’
Formulieren worden naar mijn ervaring te vaak te snel online gezet door product managers en (applicatie) ontwerpers zonder zich echt af te vragen of het doel de middelen heiligt. Met middelen bedoel ik hier de vragen die gesteld worden. In het Engels heet dit het ‘Question Protocol’. Mijn stelling is dan ook:
Welke informatie heb je van je bezoeker nodig om je doel te bereiken?
Vaak wordt er overbodig informatie gevraagd bij het invullen van een formulier. Informatie waar misschien nooit wat mee gebeurt. Het fungeert dan alleen als frictie tussen jou bezoeker en het volledig invullen van een formulier (jouw doel). Door het ‘Question Protocol’ op te zetten kan je hier misschien wat aan doen.
Lead, Nieuwsbrief of Verkoop? Alles blijft een conversie.

Ik kan een paar voorbeelden beschrijven waarbij het ‘Question Protocol’ een rol kan spelen. Het makkelijkste voorbeeld is ‘lead generatie’. Bij lead generatie is het een doel om in contact te komen met een potentiële afnemer van je dienst/product. Hierbij heb je je website ingesteld om een contact moment tot stand te brengen. Al zij het via e-mail, telefoon of om gewoon een brochure op te sturen via de reguliere post. Belangrijk is, is om wat je aanbiedt gelijk te stellen aan wat je vraagt. In de war?
Ok, hier wat simpele voorbeelden:
Wil je leads genereren om iemand per e-mail te benaderen, dan heb je nodig:
Waarom:
Een bezoeker kan zich gaan bedenken als je ook om een postadres en telefoonnummer gaat vragen (of andere gegevens). Je biedt aan om de bezoeker informatie toe te sturen via e-mail. Om dan al te gaan spreken over een postadres of telefoonnummer kan als verdacht overkomen. De relatie tussen jou en de bezoeker is nog niet rijp om deze informatie te vragen.
Wil je leads genereren om iemand per post te benaderen, dan heb je nodig:
Waarom:
Een bezoeker waaraan verteld wordt dat hij een informatie pakket kan aanvragen dat hij thuis opgestuurd krijgt krijgt snel argwaan als hij ook een e-mail adres en/of telefoonnummer moet achter laten. Door een e-mail adres te vragen verwachten veel bezoekers dat ze ook (ongewenste) nieuwsbrieven zullen ontvangen.
Wil je leads genereren om iemand per telefoon te benaderen, dan heb je nodig:
Waarom:
Stel je wilt een product verkopen. Alle gegevens moeten telefonisch verzameld worden via een callcenter. Waarom zou je dan vragen om een postadres en e-mail adres? Je schept een verwachting dat je iemand gaat bellen, waarom heb je dan zijn e-mail of postadres nodig?
Rechtvaardig altijd het ‘Wat en Waarom’
Mijn reactie op ‘verdachte’ formulieren is altijd “oh, weer zo’n verborgen demografie onderzoek”. Je zou het niet aan een bezoeker moeten overlaten om af te vragen waarom er bepaalde vragen gesteld worden. Op een site waarbij je een abonnement kan afnemen om huurvideo’s thuisgestuurd te krijgen worden wel hele vreemde vragen gesteld. Hier volgen een paar voorbeelden:
Man of vrouw… maakt het wat uit?
![]()

Bij het aanmeld proces werd mij al vrij vroeg de vraag gesteld wat mijn geslacht is. Laat ik het nog eens herhalen, ik wil hier een abonnement afsluiten om DVD’s te huren vanuit het comfort van mijn eigen huis. Ik vind als potentiële klant het niet van belang als de leverancier van de dienst weet of ik een man of vrouw ben. Ik kan me niet voorstellen dat mijn geslacht invloed zal hebben of wat ik wel en niet mag huren. Behavioural targeting zie ik eerder gebeuren op basis van mijn huur geschiedenis en niet mijn geslacht. Het voegt in alle redelijkheid niks toe op de service vanuit het perspectief van een klant. Zulke vraagtekens kunnen het verschil betekenen tussen een conversie of een verlating van het proces.
Advies: Een elegante oplossing van deze middeleeuws en barbaarse vragenstelling zou kunnen zijn om de vraag ‘geslacht’ te wijzigen in ‘aanhef’ zoals bij AH.nl:
![]()
Op deze manier krijg je ook een antwoord op de vraag ‘geslacht’ alleen komt dit niet als vervelend over bij de bezoeker. Vragen naar geslacht is vele malen persoonlijker en kan frictie veroorzaken tussen jou doel en de bezoeker.
Of ik oud genoeg ben? Vraag dat dan gewoon!
![]()

Bij AH.nl (voormalige www.albert.nl ) en bij de online filmhuur website kwam ik de vraag tegen wat mijn geboortedatum is. Nu kan ik me best voorstellen dat je voor bepaalde diensten 18 jaar of ouder moet zijn, maar als dat het enige vereiste is, waarom vragen naar een geboortedatum?

Ik zal me inhouden over de frustraties van de lange drop downlists die gebruikt worden voor het invoeren van o.a. een geboortedatum, of door de open velden die je maar op de juiste manier moet invullen…
Advies: Indien jou dienst alleen geschikt is voor mensen van 18 jaar of ouder, laat dat je vraag zijn. Vraag gewoon of iemand ouders is dan 18 jaar. Met een simpele checkbox los je hele probleem op en voelt de bezoeker geen opdringerigheid. Eenvoudige voorbeelden van een oplossing met een checkbox of radiobutton zijn:

Tuurlijk, je verliest wat demografische informatie, maar wat is precies je doel?
Formulieren waar je me voor kan wakker maken
Dus wat zijn goede voorbeelden? Ik kan op deze zaterdag maar 2 verzinnen. Het aanmeld formulier bij mijn ToDo lijst provider Toodledo (www.toodledo.com):

Zoals sommige van jullie kunnen zien gebruik ik veel beeld materiaal van iStockphoto (www.istockphoto.com). Ook op deze site staat een noemenswaardige aanmeld formulier. Simpel en ‘to the point’:

Zoals je ziet kunnen formulieren wel degelijk kort en tegelijkertijd krachtig zijn. Verlies nooit zicht op je doel!
Conclusie
Vraag geen onnodige vragen die niet overeenkomen met jouw aanbod. Wil je conversie verhogen houd het dan bij het noodzakelijke. Het ‘question protocol’ houdt in dat je elke vraag in je formulier moet kunnen verantwoorden. De vragen die je moet stellen zijn:
Met andere woorden, wat vraag je en waarom! Is het antwoord op de derde vraag ‘geen idee’ of ‘niets’ en is deze ‘optioneel’ overweeg dan serieus om de vraag uit je formulier te houden.
NOOT: Het Question Protocol wordt verder toegelicht in het boek ‘Forms That Work‘ van Caroline Jarrett en Gerry Gaffney.
Dit artikel is eerder verschenen op actualinsights.com
* Sneller op de hoogte? Abonneer je gratis op onze RSS feed of ons Twitter kanaal !
13 Reacties
Online Formulieren: Foutmeldingen en Emoties | Actual Insights
11|Dec|2008 (21:49) 1[…] in zijn artikel ‘Hoe optimaal zijn de webformulieren op jouw site?‘. In mijn vorige artikel ging ik dieper op zijn punt 1 ‘worden er relevante vragen gesteld’. Vandaag wil ik dus […]
Karel Geenen
11|Dec|2008 (23:16) 2Leuk artikel! Staan een paar goede voorbeelden in (zou wel eens je artikel nog eens nalezen voordat je het online zet, staan nog wat rare zinnen en spelfouten in).
Overigens vind ik het laatste voorbeeld wat minder sterk. Te weinig info is ook niet goed. Er wordt hier bijvoorbeeld niet aangegeven uit welke tekens een gebruikersnaam mag bestaan. En wat als ik per ongeluk het verkeerde mailadres intyp?
Sharkoon
11|Dec|2008 (23:39) 3Leuk artikel!!
Waar ik mij aan erger is op aanmeld formulieren bij forums.
Daar moet je 2 keer een emailadres invoeren en 2 keer het wachtwoord. Ik ben niet dom ofzo..
Want naam vul je ook niet 2x in toch?
En bij sommige aanmeld sites moet je kiezen uit een wachtwoord tip..
Belachelijke vragen die gewoon op hyves gevonden kunnen worden.. Hoe belachelijk is dat dan wel niet..
Maargoed dat is waar ik me aan erger.
Matthew Niederberger
12|Dec|2008 (9:33) 4@Karel bedankt voor je opmerking. bij het laatste voorbeeld kan je je afvragen of er überhaupt limitaties zijn vwb karakter gebruik in de username. als deze er niet zijn is het normaal dat er ook verder geen uitlegtekst bij staat. maar je hebt gelijk, zijn deze er wel, dan helpt een uitleg wel degelijk.
@Sharkoon inderdaad. 2 x je e-mailadres. hoe vaak doe ik het zelf al niet door gewoon te knippen en te plakken. e-mail adres kan tegenwoordig wel gezien worden als een ’slot-in’ gegeven, dus de kans dat je er een fout maakt is minimaal. wachtwoord tips… er zijn zeker andere manieren om je wachtwoord te herstellen als je deze bent vergeten. denk aan tokens (waar paypal ook mee werkt) of zoals ze het nu ook doen, wachtwoord kwijt, prima, maar daarna moet je wel je betalingsopties bevestigen door creditcard en/of bankrekening details in te voeren. er zijn vele wegen naar Rome
Mark van Loon
12|Dec|2008 (10:02) 5Zeker interessant artikel. En ik ben het niet helemaal met Karel eens. Met de tekstlink “check” kan je heel eenvoudig checken of de naam al bestaat, en je krijgt direct een mail van istockphoto om je inloggevens te valideren. Als je het juiste e-mailadres niet hebt ingevuld, kom je daar vrij snel achter. Ik heb er een onwijse hekel aan als mensen twee keer om mijn e-mailadres gaan vragen!
Ik ben het helemaal eens met je artikel. Veel formulieren zijn echt super slecht, terwijl daar neit genoeg over nagedacht wordt. Doodzonde, want je kan hier veel geld mee verdienen als dit voor elkaar is. De technische mogelijkheden (zoals verplichte velden of een bepaalde verplichte invoerpatroon) en onkunde van de webprogrammeur/verantwoordelijke manager maken het te makkelijk om veel te veel eisen te stellen aan de gebruiker van het formulier.
Reinout Wolfert - SNS Bank
12|Dec|2008 (10:07) 6Goed artikel, maarrr (sorry, sorry, sorry voor de ‘maar’ :)) Vaak zijn formulieren enkel een webvoorkant voor een backend systeem en stelt het backend systeem velden verplicht. Denk bijvoorbeeld aan ordersystemen en crm-systemen. Hiermee wil ik het niet ‘goed praten’, zeker niet, het is enkel een uitleg en geeft de beperking van de systemen maar al te goed weer.
De oplossingen die je beschrijft (zoals het dhr/mevr van ah.nl) vind ik erg goed. Zo kan je informatie die jij nodig hebt op een slimme manier toch uitvragen.
WoW
12|Dec|2008 (15:29) 7Misschien ook eens letten op het taalgebruik !
“dit middeleeuws en barbaarse vragenstelling ”
“een informatie pakket kan aanvragen die hij ”
“het online filmhuur website ”
“iemand per post te banderen”
“jou aanbod”
“noemenswaardige aanmeldformulier”
enz enz
het, dit, dat bij onzijdige woorden.
De, deze bij de rest.
Verder klopt dit niet:
Wil je leads generen om iemand per post te banderen, dan heb je nodig:
•een naam
•een telefoonnummer
Jeroen Sijbom
12|Dec|2008 (15:37) 8Nuttige tips, Matthew! De discussie of iets wel of niet handig is (reacties hierboven), bewijst alleen maar dat 1oplossing niet voor iedereen goed werkt. De uitdaging is dan om iedereen een goed proces aan te bieden zonder overbodige content toe te voegen. De beste conversie haal denk alleen als je voor zoveel mogelijk mensen een goede oplossing biedt.
@reinout. Het communiceren met backend systemen is een herkenbaar verhaal hier bij Achmea. We proberen daarom steeds meer te kiezen voor oplossingen waarbij we koppelingen met logge systemen voorkomen.
Matthew Niederberger
12|Dec|2008 (15:54) 9@Reinout backend systemen, goed punt, maar hier zijn business rules ook in te wijzigen. ik ben persoonlijk van mening dat als je je online business succes laat tegenhouden door of afhangen van het niet willen aanpassen of anders oplossen van de backend systeem zit er toch iets fout in de online strategie.
@WoW ten eerste zeer bedankt voor de correcties. ik wil het excuus van ‘Nederlands als tweede taal’ niet te vaak gebruiken, maar zoals je zelf al ziet en terecht aangeeft in je reactie heb ik vaak problemen met de lidwoorden. ik heb je voorbeelden gecorrigeerd (hopelijk goed). ten tweede, jammer dat je niet je echte naam durft te noteren. ik bijt niet
@Jeroen er is zeker nooit 1 algemene oplossing. het onderwerp is wel ‘algemeen’ te bespreken, maar het uiteindelijke succes recept van een formulier blijft uniek. je moet met formulier ontwerp nooit je eind doel vergeten.
Gosse AdB
16|Dec|2008 (14:23) 10@Reinout & Jeroen:
Vind het argument van back-end systemen niet steekhoudend.
De webapplicatie (front-end) kan, lijkt mij tenminste, een standaard waarde doorgeven aan de back-end? Bijvoorbeeld #GEEN_TELEFOON# of iets dergelijks.
Dit is te filteren en kan eventueel later bij een nieuw contactmoment, waar dat wel nodig is, aan te vullen met de werkelijke informatie.
Elja Trum
16|Dec|2008 (14:44) 11Mooi artikel met bruikbare tips.
Vooral zoiets eenvoudigs als het vragen van de aanhef (dhr, mevr.) vind ik erg slim. Dat is in de meeste gevallen ook de reden waarom het geslacht gevraagd wordt, tenslotte.
In de praktijk is het overigens nog niet zo gemakkelijk om een klant te overtuigen minder informatie te vragen. Die willen vaak het liefst zo veel mogelijk informatie over de gebruiker binnen hengelen en zien niet goed in dat dit ten nadelen van de usability en bereidheid om alles in te vullen gaat.
Overigens kan er op eenzelfde manier naar het formulier hier op het blog gekeken worden. Waarom is een naam en een e-mailadres bijvoorbeeld verplicht (je zou gewoon ‘gast’ kunnen zeggen wanneer iemand geen naam in vult). Een e-mailadres is al helemaal niet nodig, zolang ik niet op de hoogte van nieuwe comments wil worden gehouden. Enne, URI? Waarom staat daar niet gewoon ‘website’?
Online Marketing [week 50 2008] « SEMQUEL zoekmachine marketing blog
19|Dec|2008 (16:38) 12[…] Vraag alleen wat nodig is! 5. Conversie nieuwsbrief […]
Online Formulieren: Foutmeldingen en Emoties | Share Joy | Vent Frustrations
03|Sep|2010 (14:45) 13[…] in zijn artikel ‘Hoe optimaal zijn de webformulieren op jouw site?‘. In mijn vorige artikel ging ik dieper op zijn punt 1 ‘worden er relevante vragen gesteld’. Vandaag wil ik dus […]
Laat een reactie achter